Waarom AI amper invloed gaat hebben op onze productiviteit en economie
Sorry, maar AI gaat amper invloed hebben op onze productiviteit of de economie van de BV Nederland.
Er bestaat een goede kans dat je bent doorverwezen naar dit artikel vanaf LinkedIn of via mijn nieuwsbrief. Als dat het geval is, dan is de kans heel groot dat je een kenniswerker bent. De laptop is je werkplek en het toetsenbord is een tool waarmee je je geld verdient.
Als je behoort tot de groep laptoppende kenniswerkers, dan lijkt het of iedereen die je kent op LinkedIn zit en dat de laptop voor de meeste mensen de standaard werkplek is.
Maar niets is minder waar.
Kenniswerk, administratieve taken en AI
Afhankelijk van de criteria is maximaal 37 procent van de Europese beroepsbevolking kenniswerker. Die criteria zijn héél ruim. Nederlands onderzoek met een nauwere definitie kwam uit ergens tussen de 9,5 en 12,5 procent, maar dat onderzoek is al oud.
Laten we ons om het behapbaar te houden eens focussen op economische en administratieve beroepen. Die zouden in Nederland zo’n 19 procent van het geheel moeten vormen. Deze groep besteedt zo’n 20 tot 50 procent van de tijd aan administratieve taken, een percentage dat je ook terugziet bij bijvoorbeeld ondernemers en zelfstandigen.
Hier wordt het interessant: zelfs bij die kenniswerkers is de administratieve last enorm verschillend. Leraren in het basisonderwijs? Die besteden 6 tot 8 uur per week aan administratie, dat is veel meer dan hun collega’s in België of het Verenigd Koninkrijk. Zorgmedewerkers zitten nog hoger: verpleegkundigen en verzorgenden verliezen 35 tot 40 procent van hun tijd aan papierwerk. Wijkverpleegkundigen tikken zelfs de 50 procent aan. En die percentages zijn de laatste jaren alleen maar gestegen, ondanks alle beloftes van digitalisering.
Niet al het werk van de kenniswerker is administratief. Niet iedereen is kenniswerker. Niet alleen kenniswerkers voeren administratieve taken uit. Laten we dus een ruim gemiddelde nemen: een derde van alle arbeid is administratief en wordt geraakt door AI.
De mythische productiviteitswinst van AI
Laten we vervolgens inzoomen op de productiviteitswinst die AI kan brengen. Op dat gebied variëren de onderzoeken enorm. De tijdswinst bij administratief werk is het hoogst. MIT komt met 14 procent productiviteitswinst. BCG komt bij consultancywerk op zo’n 25 procent sneller werken en ziet vooral een toename van de kwaliteit van het geleverde werk.
Bij programmeertaken ligt de winst hoger volgens sommig onderzoek, waarbij cijfers tot 56 procent snelheidswinst worden geroepen. En bij klantcontacttaken wordt er zo’n 20 procent tijdwinst geregistreerd.
Laten we ook hier ruim rekenen en een derde productiviteitswinst in de boeken schuiven.
De trage opmars van (AI-)technologie
Tot slot moeten we kijken naar de adoptiecurve van nieuwe technologie. De bekende innovators en early adopters zijn snel en bij deze groep duurt het een aantal maanden tot een jaar voordat technologie wordt omarmd. Nu is AI nog niet heel volwassen en we zitten pas aan het begin van het stadium waar Large Language Models in combinatie met workflow-achtige tools echt tijd gaan besparen.
Het werkelijke probleem zit echter in de snelheid waarmee de meerderheid van de mensen technologie adopteert. Dat duurt meestal 3 tot 7 jaar, en voor de zogenaamde laggards, die 16 procent van de groep vormen, duurt het vaak nog langer.
Maar zelfs die 3 tot 7 jaar lijkt optimistisch. Kijkend naar de feiten: in 2024 gebruikte slechts 22,7 procent van de Nederlandse bedrijven AI. Dat is weliswaar een stijging vanaf 13,8 procent ten opzichte van 2023, maar we hebben het nog steeds over minder dan een kwart van alle bedrijven.
En die adoptie is scheef verdeeld. Grote bedrijven met meer dan 500 werknemers? 59 procent gebruikt AI. Kleine bedrijven met 10 tot 19 werknemers? Slechts 18 procent maakt gebruik van AI. En aangezien 93 procent van de Europese bedrijven minder dan 10 werknemers telt, kun je wel raden wat dat betekent voor de totale impact.
Nog verontrustender: van de grote Europese bedrijven die AI hebben geïmplementeerd, zegt 56 procent geen betekenisvolle return te zien op die investering. Ze hebben de technologie, ze gebruiken het, maar het levert economisch gezien niet op wat ze ervan verwachtten.
De geschiedenis leert ons om geduld te hebben. Internet had 15 tot 20 jaar nodig om de helft van de bedrijven te bereiken. Cloud-computing? Dat had 17 jaar nodig om op 45 procent adoptie in de EU te komen. ERP-systemen? Die worden na 29 jaar nog steeds maar door 36 procent van de Europese bedrijven gebruikte. En AI lijkt minstens zo complex te implementeren als deze voorgangers.
De AI-productiviteitshype versus de cijfers
Maximaal een derde productiviteitswinst voor een derde van de arbeidspopulatie in de komende 5 jaar. Mensen… dat stelt helemaal niets voor.
Het is dan ook niet gek dat het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voorspelt dat AI de wereldwijde productiviteitsgroei op macro-economisch niveau met 0,1 tot 0,8 procentpunt per jaar kan verhogen in het komende decennium. De meest recente analyse uit 2025 voor 31 Europese landen komt zelfs niet verder dan 1 procent cumulatieve groei over vijf jaar.
Goldman Sachs voorspelt 7 procent mondiale BBP-groei. McKinsey gooit er nog een schepje bovenop met 2,6 tot 4,4 biljoen dollar jaarlijkse waarde. Maar Acemoglu, die niet voor niets de Nobelprijs kreeg, kijkt naar dezelfde technologie en zegt: “Hoe anders denk je dat de Amerikaanse economie er in 2030 uitziet door AI? Niet veel. De meeste bedrijven zullen min of meer hetzelfde doen. We hebben nog steeds journalisten, financiële analisten, HR-medewerkers.”
De productiviteitsparadox slaat weer toe. We zien AI overal tevoorschijn komen, behalve in de economische groei. Sterker nog, de productiviteitsgroei is de afgelopen jaren gedaald, terwijl de AI-hype explodeerde.
Een eerlijk verhaal over AI en productiviteit
Laat je dus niet gek maken door de AI-hype. En kijk kritisch naar de plekken waar AI werkelijk organisatiewaarde en klantwaarde geeft. Experimenteer en leer. Want minder administratief werk is een prachtig streven en een derde productiever zijn is een heel mooi doel.
Maar kijk vooral eens stiekem naar je smartphone schermtijd. Waarschijnlijk ontdek je daar de échte kans om slimmer en productiever te werken.
Mark houdt je op de hoogte
Meld je aan voor Marks nieuwsbrief en ontvang maandelijks zijn update in je mailbox.
Deze artikelen schreef ik eerder over het onderwerp AI
Meer verhalen lezen
Op onze blog posten we over van alles en nog wat, ga er gewoon voor en lees een paar posts voor je eigen plezier.
Ga naar de blog
