Hoe ziet een klantgerichte organisatie eruit? Zo pakken we het aan bij Voys
De klant centraal stellen. Klantgericht werken. Alles om de klant heen inrichten. Een klantgerichte organisatie bouwen klinkt als een standaardproject, al dan niet geïnitieerd door een consultant of Claude. “Alles moet anders”.
Even voorstellen: ik ben Ludo en sinds ruim een jaar lead van de Customer Experience-cirkel bij Voys. Daarvoor was ik oprichter van The Webcare Company en heb ik meegewerkt aan klantgerichte transformaties bij bedrijven als KLM, adidas, Philips en vele andere organisaties. Ik heb dus een paar van die ‘alles moet anders’-projecten van dichtbij gezien. En eerlijk gezegd vind zelfs ik het een beetje cliché: een organisatiemodel omgooien, terwijl je eigenlijk de cultuur wilt veranderen.

Organisatiestructuur en -cultuur
Toch zien we dat de structuur van een organisatie impact heeft op klanten. Structuur en cultuur gaan vaak hand in hand, maar ze kunnen elkaar net zo goed tegenwerken. Dus het is helemaal niet raar om af en toe eens na te denken of de manier waarop collega’s samenwerken wel de beste manier is om je klanten blij te maken.
Want laten we wel zijn: de structuur van een organisatie is meer dan het organisatiemodel. Naast de formele structuur bestaat de informele structuur: de manier waarop collega’s in de praktijk met elkaar samenwerken.
Die informele structuur is belangrijk om te noemen, want in veel organisaties zie je een schaduworganisatie ontstaan. Structuren die niet zo zijn ontworpen, maar vaak efficiënter werken dan de formele organisatie. In die gevallen zie je dat cultuur en structuur elkaar tegenwerken. En grappig genoeg zijn het in mijn ervaring juist de informele structuren die klantgericht zijn.
Wanneer een organisatiestructuur onnodige frictie voor collega’s oplevert, ontstaan deze informele structuren vanzelf. Structuren die het makkelijker maken om ‘echte’ problemen, die van klanten, op te lossen. Een goed voorbeeld: een collega die met een klantvraag rechtstreeks een andere collega mailt, in plaats van die in het ticketsysteem te registreren. Hier wint snelheid het van de kwaliteitscontrole (en de mogelijkheid voor de organisatie om ervan te leren).
Klantgericht werken zonder managers: de situatie bij Voys
Dat we bij Voys geen managers hebben, wil niet zeggen dat we geen structuur hebben. Ik leg vaak uit dat onze structuur juist extra belangrijk is, omdat we geen managers hebben. We moeten immers met elkaar afspraken maken over hoe we ons werk inrichten en tot beslissingen komen.
Dus ook bij Voys kijken we af en toe kritisch of de manier waarop we de organisatie hebben ingericht nog past bij wat onze klanten van ons verwachten. En bij wat onze collega’s het beste helpt om zich bezig te houden met wat echt belangrijk is: onze klanten helpen en zorgen dat ze goed bereikbaar zijn.
En eerlijk is eerlijk: onze structuur paste niet meer helemaal. De customer-organisatie was ingedeeld rondom werkzaamheden. Alle sales-collega’s vormden een cirkel (zo noemen we de teams bij Voys), alle customer success-collega’s een andere cirkel. Dat werkt prima zolang het werk binnen één cirkel blijft.
Maar een klant heeft daar geen boodschap aan. Die doorloopt een klantreis die door meerdere cirkels heen loopt. En die ‘afdelingen’ zagen werk soms als afgerond wanneer een taak was uitgevoerd en overgedragen aan een collega van een andere cirkel. Elk overdrachtsmoment kost focus en energie. En de klant krijgt ons organisatiemodel te zien op het moment dat hij hoort: “Daarvoor moet je bij een andere afdeling zijn.”
Van focus op werkzaamheden naar focus op de klantreis
Daarom zijn we begonnen aan een transformatie. We gaan van een organisatie die zich organiseert rondom werkzaamheden naar een organisatie waar de markten centraal staan. Alle collega’s die werken voor onze partners in Nederland werken samen in één cirkel. Net zoals de collega’s die werken voor onze Zuid-Afrikaanse klanten, of voor onze Nederlandse klanten. Vanwege de omvang hebben we die laatste groep, afhankelijk van hun behoeften, opgedeeld in een paar segmenten: klanten die simpel en snel bereikbaar willen zijn, klanten met een complexere organisatie en klanten die zo groot zijn dat ze altijd maatwerkadvies nodig hebben.
Het werk voor een bepaalde markt blijft daarmee in hetzelfde team, tot de klant is geholpen. Eigenlijk leggen we daarmee voor een deel vast wat de schaduworganisatie al deed: collega’s die zelf de lijntjes kort maakten om een klant sneller te helpen. Alleen nu zonder dat het ten koste gaat van wat we als organisatie willen leren.
Dat betekent dat er veel meer afstemming nodig is tussen collega’s die tijdens hun dagelijkse werk misschien wel een heel andere taal spreken. Om ervoor te zorgen dat vakgenoten kennis blijven delen en hun werkwijze waar mogelijk op elkaar afstemmen, introduceren we ‘guilds’: een vaste groep waar collega’s die hetzelfde type werk doen hun kennis en ervaring uitwisselen.
Helemaal nieuw is dit niet voor Voys. Onze development-organisatie werkt al enige tijd zo: niet alle front-enders samen in een cirkel en alle back-enders in een andere, maar multidisciplinaire teams, begeleid door een scrum master.
Als customer-organisatie hebben we daarvan geleerd en ook wij zijn nu naar dat model overgestapt. Niet met scrum, maar met een externe teamcoach per cirkel. Die gaat er mede voor zorgen dat collega’s die allemaal een ander stukje van de klantreis voor hun rekening nemen, efficiënt samenwerken. Want we snappen heel goed dat je een mooi organisatiemodel kunt tekenen, maar dat mensen gewoon op de oude voet doorgaan als je niet actief met een nieuwe manier van werken aan de slag gaat.
“Culture eats strategy for breakfast”, zegt het tegeltje. Toegeschreven aan Peter Drucker, al heeft niemand het ooit in zijn werk teruggevonden. Bij ons is het eerder: “Culture eats the organisational model for breakfast”. Vandaar de coach.

Transformatie in een zelfsturende organisatie
Dat klinkt allemaal mooi, maar hoe pak je zoiets aan bij een bedrijf als Voys zonder managers die het even besluiten? Zo deden wij het:
Het besluit
We zijn begonnen met een brede groep collega’s uit de customer-organisatie, aangevuld met een collega die de transformatie bij onze development-organisatie heeft begeleid en een collega die zich focust op de interne cultuur. Nadat we het eens waren over de basisopzet en die hadden gepresenteerd aan het gehele bedrijf (niet alleen aan de directe collega’s), is een kleine groep van vijf personen die verder gaan uitwerken. Hierbij hebben we onze plannen besproken in sessies met zo’n drie personen (of individueel, als collega’s dat wilden) om van iedereen een reactie en input te kunnen krijgen.
Het tempo
Een structuur tekenen kan snel. Een transformatie kost tijd. We hebben in totaal driekwart jaar genomen om van idee tot implementatie te komen. Daarna begint het echte werk pas. Het waren maanden van voorbereidingen met regelmatige updates aan het team en aan het gehele bedrijf over wat de stand van zaken was.
Wat de klant merkt
Onze klanten en partners zullen niet direct verschil merken. Veel collega’s vonden in de praktijk al hun weg om de beperkingen in de structuur heen, via die eerdergenoemde schaduworganisatie. Maar die omwegen kostten energie, en wat zo werd opgelost, bleef vaak bij één collega hangen. We verwachten dat we nu efficiënter kunnen samenwerken en meer van elkaar kunnen leren, waarmee we de processen sneller kunnen verbeteren.
Hoe we weten of het werkt
Hoe je de impact van wijzigingen als deze kunt meten, is altijd lastig. Bij Voys doen we een wekelijks collegatevredenheidsonderzoek. Maar dat zegt niet alles, want uiteindelijk doen we het natuurlijk voor de klant. Daarom kijken we ook naar de feedback van klanten, zowel vanuit onderzoek als vanuit de data die we uit de klantenservice halen. Persoonlijk hoop ik dat er in de nieuwe structuur vaker duidelijker eigenaarschap kan worden genomen voor een klant of een probleem, en dat we daardoor flexibeler kunnen werken.
Het werk is nooit af
Dus, wat is een klantgerichte organisatie? Voor mij is dat een organisatie waar de structuur de klant volgt, en niet het vak. Waar het werk pas klaar is als de klant geholpen is, en niet als de taak is afgevinkt. En waar je accepteert dat het plaatje het makkelijke deel is. Het echte werk begint pas daarna.
En dat werk is nooit af. Wat klanten van ons vragen, verandert. Dus blijven we het gesprek voeren of onze organisatie daar nog bij past. Dat is misschien wel het grootste voordeel van werken zonder managers: als het anders moet, hoeven de teams die het werk doen niemand te overtuigen. Ze passen hun werk zelf aan.
Meer verhalen lezen
Op onze blog posten we over van alles en nog wat, ga er gewoon voor en lees een paar posts voor je eigen plezier.
Ga naar de blog
van 21 juni 2024